KARAELMAS 2009: MEDYA VE KÜLTÜR

Derleyenler: Nurçay Türkoğlu, Sevilen Toprak Alayoğlu. Yayına Hazırlayan: Bora M. Altun, UrbanKitap, 2009, İstanbul, 613 sayfa

ISBN: 978-605-89134-1-7

Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

Dağıtım: Dost Kitabevi, TEL: 0.312 432 48 68

Karaelmas 2009: Medya ve Kültür, toplam 13 bölüm, 39 akademik makale ve genel oturum çözümlemelerinden oluşmakta. Kitap, 50 yazarın katkıları ile gerçekleşti. Kasım ayında UrbanKitap tarafından basılan Karaelmas 2009: Medya ve Kültür, Dost Dağıtım eliyle kitapçılarda yer almaya başladı.

SUNUŞ’tan

Karaelmas 2009: Medya ve Kültür, 2-4 Temmuz 2009 tarihlerinde, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi’nde gerçekleştirilen, Beşinci Kültür Araştırmaları Sempozyumunda sunulan ve sonradan makale haline getirilmiş bildiriler arasından, hakem değerlendirmesiyle seçilen akademik yazılardan oluşan bir derlemedir.

Kitabın giriş bölümünü Beşinci Kültür Araştırmaları Sempozyumu kapsamında gerçekleştirilen genel oturumlarda sunulan konuşmalar oluşturuyor. Bu bölümde, İLAD- İletişim Araştırmaları Derneği Genel Başkanı araştırmacı yazar, gazeteci Hıfzı Topuz’un “Medya ve Siyaset Kültürü” başlıklı konuşma metninden sonra, yönetmen ve öğretim üyesi Ethem Özgüven’in “Kontralar” metni yer alıyor. Konuşma kayıtlarının düzenlenmesinden oluşan “Yerel Medyanın Gerekliliği” adlı alt bölümde, genel oturumun ev sahipliğini yapan Karaelmas Gazeteciler Derneği Başkanı Atilla Öksüz ile Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Orhan Erinç, Doğuş Yayın Grubu Yönetim Kurulu Başkanı Erman Yerdelen ve gazeteci Fikret Bila’nın yerel medya ile ilgili görüşleri yer alıyor.

Medya ve kültür araştırmacılarını bir araya getiren kitaptaki akademik makaleler; Küresel Medya-Yerel Medya, Zonguldak Araştırmalarında Medya ve Kültür, Toplumsal Hareketler, Kamusal Alan, Sinema, Televizyon, Siyaset ve Medya, Sanat ve Medya, Dijital Kültürü Paylaşmak, Gündelik Yaşam, Toplumsal Cinsiyet ve Medya, Gençlik ve Medya, Avrupa ve Medya bölümleri altında düzenlenmiş.

Küresel Medya-Yerel Medya başlığında yer alan makaleler, küresel ve yerel medyanın farklı kullanımlarını incelemektedirler. “Küresel Medya Akışında Görünmeyenler ve Kırılmalar” başlıklı ilk makalede Nurçay Türkoğlu, küresel medyanın kırılma aralıklarından yurttaş dayanışmasına bakarken, yeni medya olanaklarının ancak fiziksel gerçeklikteki hilesiz toplumsal iletişim koşullarında yardımcı olabileceğini ileri sürmektedir. İkinci makalede Ece Algan, “Kanunlar, Cezalar ve Ağalar: Şanlıurfa’da Yerel Medya” ile medya küreselleşmesinin ve ulusal ölçekli Türk medyasının ticarileşmesinin yerel medya üzerindeki etkilerini, Şanlıurfa yerel medyası örneğinden yola çıkarak araştırmaktadır. Sevilen Toprak Alayoğlu, “Alternatif Medya Yörüngesinde Misyon Televizyonculuğu” makalesinde, bizi aşağıdan küreselleşmenin medya örneklerinin yaşandığı Güney Amerika’ya götürüyor. Vildan Mahmutoğlu, yine alan araştırmasına dayanan “Yerel Haber ve Kültür: Yerel TV Haberciliği” makalesinde bu kez Karadeniz’e uzanmakta, yerel televizyonun habere yaklaşımını incelemektedir.

Zonguldak Araştırmalarında Medya ve Kültür, sempozyumun gerçekleştiği kente adanmış özel bir bölüm. Bu bölümde, Yücel Namal, “Zonguldak’ta Macar Uzmanlar (1923-1950)” yakın tarihimizde hakkında pek az bilgi sahibi olduğumuz bir kültürel karşılaşma alanına bakmaktadır. Dilşad Yirsutimur, Cumhuriyetin ilanının hemen öncesinde başlayıp, Cumhuriyetle birlikte gelişen “Zonguldak Basın Hayatı”nı incelemektedir. Mustafa Yüce ise, “Medyanın Zonguldak Maden İşçilerinin İş Yaşamına Bakış Açısı” makalesinin başlığına uygun olarak, bölgenin temel geçim kaynağı olan madenciliğin ve maden işçilerinin zorlu yaşamlarının basına yansıma biçimlerine bakmaktadır.

Toplumsal Hareketler bölümünün ilk makalesi olan“Toplumsal iletişim açısından Toplumsal hareketler: Kamer”de Esengül Ayyıldız, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde aktif halde bulunan Kamer (Kadın Merkezi)’in toplumsal iletişimi kullanma biçimleri üzerinde durmaktadır. Perrin Öğün Emre, günümüzde yeni medya olanaklarının toplumsal hareketlerdeki kullanımına bakmaktadır. “Toplumsal Hareketlerde İnternet Kullanımı” makalesinde, merkezi yapılardan farklı olarak hiyerarşik düzeni reddeden, kampanyalar çerçevesinde örgütlenen, iletişimde ağırlıklı olarak İnterneti kullanan bazı toplumsal hareketleri incelenmektedir. Yine bir toplumsal hareket, bu kez, kadın haklarına yönelik olarak, 1980’li yılların en etkili kadın hareketlerinden “Dayağa Hayır Kampanyası”nın medyadaki yansımaları, Işıl Ruacan Silahtaroğlu’nun makalesinde ele alınmaktadır.

Kamusal Alan, bölümünde Özlem Oğuzhan, “Duvarın Ötesi ve Berisi: Kamusal Alanın Neredeliğine İlişkin Bir Araştırma” başlıklı makalesinde, internet ortamında kullanıcılara kendilerini ifade etme olanağı vadeden uygulamalara bakarak, duvar metaforu ile kamusal alanın sınırlarını sorgulamaktadır. Serhat Çoban ise, “Kamusal Alan Kavramına Getirilen Eleştiriler Ekseninde Karşıt Kamusal Alanlara Yönelik Bir İnceleme: Türkiye Sosyal Forumu Örneği” makalesinde, karşıt kamusal alanlara, alternatif yapılanma olanakları ile bakmaktadır. 2010 Avrupa Kültür Başkenti olma sürecinde İstanbul imgesinin yeniden oluşumuna bakan Kaan Taşbaşı, “Medyada Kent İmgeleri: Kentlerin Kültür Yoluyla Pazarlanması-İstanbul Örneği”nde eleştirel bir inceleme sunmaktadır.

Sinema, kitapta iki makale ile yer almaktadır. Z.Tül Akbal Süalp, “Unutmak İstemenin Boşluğunu Dolduranlar; Arabesk-Noir ya da Hiçlik Kutsamaları” makalesinde, 1990’ların ikinci yarısından günümüze Türkiye sinemasını sorgulamakta; bu dönemdeki karanlık erkek melodramlarının, nihilizminin Türkiye’nin toplumsal ve siyasi hafıza kaybı eğilimiyle ilişkisini irdelemektedir. Ayşe Koncavar ise, “Türk Sinemasında Sınıfsal Çatışma: ‘Karanlıkta Uyananlar’ Filminde Toplumsal Gerçekçilik” çalışmasında, 1960’lı yıllarda öne çıkan siyasal dönüşüm ortamının, sinemada işçi temsillerine nasıl yansıdığını incelemektedir. 

Televizyon’a bakan İncilay Cangöz, Emre Gökalp ve Hakan Ergül, stüdyoda izleyici katılımlı televizyon programlarının algılanmasına bakarak “Telegörsel Forumlarda Kadın: Kentli Yoksul Kadın, Kamusal Forumları Nasıl Algılıyor?” sorusuna yanıt aramaktalar. Yine popüler televizyon programlarından, dizi filmlere bakan Zeynep Gültekin Akçay, “Toplumsal Dönüşümler ve Televizyon: Günümüz Dizi Uyarlamaları Üzerine Eleştirel Bir Bakış” makalesinde edebiyat uyarlamalarını çözümlemeye çalışmaktadır.

Siyaset ve Medya ilişkisi konusunda; Burçe Çelik, “80 Sonrası Türkiye’sinde Tekno-Politik: İletişim Teknolojileri ve Liberal Demokrasi” makalesinde, 1980 sonrası Türkiye’sinin ekonomik, politik ve kültürel alanlarda liberal politikalarla tanışmasıyla beraber, iletişim teknolojilerinin sınıflar, cinsler ve bölgeler arası yaygınlaşmasına bakıyor. Babacan Taşdemir, “Bilgi Toplumu Söylemi: Türkiye 2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi Metninin Eleştirel Değerlendirmesi” yapmaktadır. Aysun Akkaya ise, “Siyasal İletişim Aracı Olarak Medya Kullanımı: AKP Örneği Üzerine Bir Analiz” çalışmasında, AKP’nin geçirdiği 2002 genel, 2004 yerel, 2007 genel seçimlerinde uygulamış olduğu seçim çalışmalarını, bu seçimlerde kullanılan yazılı ve görsel materyalleri incelemektedir.

Sanat ve Medya ilişkisi kitapta üç makale ile ele alınmış; Aslı Kayhan, “Kültürel Hafıza ve Medya: Klasik Batı Müziği’nin Türkiye Cumhuriyeti’nin Kültür İnşasındaki Anlamı” toplumsal bellek ve kültür politikalarında Klasik Batı müziğinin yerini aramaktadır. Tuba Karahisar ise, “1998-2008 Yılları Arasında Türk Musikisinde Yozlaşmanın TRT ve Özel Televizyonlardaki Seyri”ne bakmaktadır. Bu bölümün son çalışmasında Mukadder Çakır Aydın, “Çağdaş Sanatın Sunum Alanlarında Güç Gösterileri Sermaye, Politika ve Erk’in Kullanımı” başlıklı makalesinde, sanat ve sermaye ilişkisindeki iktidar çekişmelerine dikkat çekmektedir.

Dijital Kültürü Paylaşmak, sanal ortamlarda kurulan arkadaşlıklara, gruplaşmalara ve kimlik arayışlarına, bu ortamdaki hayal kırıklıklarına bakan bir bölüm. Bora Mustafa Altun, “Popüler Kültür, Alt Kültür Bağlamında Online Sinema” birçok medyanın (film, program, oyun, müzik v.b.) bağlantılarını yayınlayan internet paylaşım sitelerine bakarken, kullanıcı profillerini gözlemleyerek, bu tip bağımsız sitelerin, kültür endüstrisi kavramı çerçevesinde nereye konulması gerektiğini sorgulamakta. Kerem Yavuz Demirbaş, adeta yeni ve acımasız bir iş koluna “Oyun Dünyalarının Gerçek İşçileri: ‘Altın Çiftçileri’”nde bakıyor ve “sanal” olarak değerlendirilen oyun dünyalarının gerçeklikle olan ilişkileri, kültürleri ve değerleri nasıl dönüştürdüğünü irdeliyor. Meltem Erinçmen Kânoğlu, “Kültür Akışı Aracı Olarak “Animeler” ve Çocuk Seyirciler”de, çocuk ve yeni medya ortamları ilişkisini küreselleşme bağlamında ele alıyor. Lalehan Öcal ise makalesinde, zengin bir eleştirel literatür yardımıyla, sanal oyun dünyalarında “Dijital Hayaller Sâri Kırıklıklar” yaşandığını ileri sürmekte.

Gündelik Yaşam, Soner Yağlı’nın, “Üret(il)en ve Tüket(il)en Çatışmasında Gündelik Hayatımız” ve Şahinde Yavuz’un, “Mutfak ve Kadınlar: Mutfak Kadınlara Ne İfade Eder?” makaleleriyle ele alınmakta.

Toplumsal Cinsiyet ve Medya bölümünde; Berrin Yanıkkaya, “Medya İçeriği Aracılığıyla İkili İlişki Kalıplarının Yeniden Üretimi Rumuz: Yaralı Kalp” makalesinde, okuyucu mektuplarından internet yayınlarına, dertleşmenin dinamiklerini ele alıyor. Betül Yarar, Petra Holzer Özgüven ve Funda Cantek, uzun süren bir ortak çalışmanın bulgularını “Türkiye Modernleşme Tarihine Sporcu Kadınların Gözünden Bakmak” ile paylaşıyorlar. Hem uzak, hem yakın sesleri Thomas Solomon, “Türkçe Rap’in Kız Sesi: Ayben'in Müziğinde Toplumsal Cinsiyet ve Vokal Nitelik” ile buluşturuyor. Turhan Korkmaz ve Halime Temel ise, “Reklamlarda Kadının Temsil Biçimleri”ne eleştirel bakıyorlar.

Gençlik ve Medya, bölümünde Alper Maral, “Milenyum Gençliğinin Dışavurum Medyası Olarak Kısa Film”in öznel bir ifade alanı olmakla birlikte, etik ve estetik değerlerde nasıl bir kimlik dönüşümünün yaşandığını tartışıyor. Gönül Demez, “Yeni Bir Toplumsallaşma Mekânı Olarak İnternet: Üniversite Öğrencilerinin Sanal  Ortamı Kullanma Biçimleri ve Sosyalleşme Arayışları” makalesinde, gündelik yaşamın yeni ve sıradan ayrıntılarından hareketle, dönüşen sistemlere ilişkin bulgulara ulaşmanın olanaklarını arıyor.

Avrupa ve Medya başlıklı bölümde ise, Tuğba Kanlı, “Odalık: Avrupa’nın Görsel İmgeleminde Doğulu Kadın” yazısında, resim sanatında doğulu kadına oryantalist bakışı inceliyor. Cem Pekman, güncel bir tartışma konusu olmayı sürdüren medya okuryazarlığı kavramına “AB’de Medya Okuryazarlığının Sonu: Ürün Yerleştirme” makalesiyle bakıyor. Son makalede Şafak Suppan, “AB Kültür Politikalarının Medyaya Yansımalarına Örnek Olarak Avusturya Ulusal Televizyonunda Azınlıkların Temsilindeki Değişim” ile merkez medyada kültürel çeşitliliğin yer alma biçimlerini örneklerle ele alıyor.

Ekim 2009’da yitirdiğimiz ünlü iletişim bilimci Ünsal Oskay’a adanmış olan kitapta, yine Ekim ayında yitirdiğimiz (Zonguldak doğumlu) gazeteci Mehmet Sucu da bu sempozyum için hazırladığı bir yazı ile anılıyor.

KARAELMAS 2009: MEDYA VE KÜLTÜR

Derleyen: Nurçay Türkoğlu-Sevilen Alayoğlu

Yayına hazırlayan: Bora M. Altun

SUNUŞ

GENEL OTURUMLAR

• “Medya ve Siyaset Kültürü” Hıfzı Topuz
• “Kontralar” Ethem Özgüven
• “Yerel Medyanın Gerekliliği” Atilla Öksüz, Orhan Erinç, Erman Yerdelen, Fikret Bila

Küresel Medya-Yerel Medya

• Nurçay Türkoğlu, “Küresel Medya Akışında Görünmeyenler ve Kırılmalar”
• Ece Algan, “Kanunlar, Cezalar ve Ağalar: Şanlıurfa’da Yerel Medya”
• Vildan Mahmutoğlu, “Yerel Haber ve Kültür; Yerel TV Haberciliği”

·        Sevilen Toprak Alayoğlu, “Alternatif Medya Yörüngesinde Misyon Televizyonculuğu”

Zonguldak Araştırmalarında Medya ve Kültür

• Yücel Namal, “Zonguldak’ta Macar Uzmanlar (1923-1950)”
• Dilşad Yirsutimur, “Zonguldak Basın Hayatı”  
• Mustafa Yüce “Medyanın Zonguldak Maden İşçilerinin İş Yaşamına Bakış Açısı”

Toplumsal Hareketler

• Esengül Ayyıldız, “Toplumsal iletişim açısından Toplumsal hareketler: Kamer”
• Perrin Öğün Emre, “Toplumsal Hareketlerde İnternet Kullanımı”
• Işıl Ruacan Silahtaroğlu, “‘Dayağa Hayır’ Kampanyasının Basındaki Yansımaları”

Kamusal Alan

·        Özlem Oğuzhan, “Duvarın Ötesi ve Berisi: Kamusal Alanın Neredeliğine İlişkin Bir Araştırma”

• Serhat Çoban, “Kamusal Alan Kavramına Getirilen Eleştiriler Ekseninde Karşıt Kamusal Alanlara Yönelik Bir İnceleme: Türkiye Sosyal Forumu Örneği”
• Kaan Taşbaşı, “Medyada Kent İmgeleri: Kentlerin Kültür Yoluyla Pazarlanması-İstanbul Örneği”

Sinema

• Z.Tül Akbal Süalp, “Unutmak İstemenin Boşluğunu Dolduranlar; Arabesk-Noir ya da Hiçlik Kutsamaları”
• Ayşe Koncavar, “Türk Sinemasında Sınıfsal Çatışma: ‘Karanlıkta Uyananlar’ Filminde 1960 Dönemi ve Toplumsal Gerçekçilik”

Televizyon

·        İncilay Cangöz, Emre Gökalp ve Hakan Ergül, “Telegörsel Forumlarda Kadın: Kentli Yoksul Kadın, Kamusal Forumları Nasıl Algılıyor?”

• Zeynep Gültekin Akçay, “Toplumsal Dönüşümler ve Televizyon: Günümüz Dizi Uyarlamaları Üzerine Eleştirel Bir Bakış”

Siyaset ve Medya

• Burçe Çelik, “80 Sonrası Türkiye’sinde Tekno-Politik: İletişim Teknolojileri ve Liberal Demokrasi”
• Babacan Taşdemir, “Bilgi Toplumu Söylemi: Türkiye 2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi Metninin Eleştirel Değerlendirmesi”
• Aysun Akkaya, “Siyasal İletişim Aracı Olarak Medya Kullanımı: AKP Örneği Üzerine Bir Analiz”

Sanat ve Medya

• Aslı Kayhan, “Kültürel Hafıza ve Medya: Klasik Batı Müziği’nin Türkiye Cumhuriyeti’nin Kültür İnşasındaki Anlamı”
• Tuba Karahisar, “1998-2008 Yılları Arasında Türk Musikisinde Yozlaşmanın TRT ve Özel Televizyonlardaki Seyri”
• Mukadder Çakır Aydın, “Çağdaş Sanatın Sunum Alanlarında Güç Gösterileri”

Dijital Kültürü Paylaşmak

• Bora Mustafa Altun, “Popüler Kültür, Alt Kültür Bağlamında Online Sinema”
• Kerem Yavuz Demirbaş, “Oyun Dünyalarının Gerçek İşçileri: ‘Altın Çiftçileri’”
• Lalehan Öcal, “Dijital Hayaller Sâri Kırıklıklar”

·        Meltem Erinçmen Kânoğlu, “Kültür Akışı Aracı Olarak “Animeler” ve Çocuk Seyirciler”

Gündelik Yaşam

• Soner Yağlı, “Üret(il)en ve Tüket(il)en Çatışmasında Gündelik Hayatımız”
• Şahinde Yavuz, “Mutfak Ve Kadınlar: Mutfak Kadınlara Ne İfade Eder?”

Toplumsal Cinsiyet ve Medya

• Berrin Yanıkkaya, “Medya Içeriği Aracılığıyla İkili İlişki Kalıplarının Yeniden Üretimi Rumuz: Yaralı Kalp”
• Betül Yarar, Petra Holzer Özgüven, Funda Cantek, “Türkiye Modernleşme Tarihine Sporcu Kadınların Gözünden Bakmak”
• Thomas Solomon, “Türkçe Rap’in Kız Sesi: Ayben'in Müziğinde Toplumsal Cinsiyet ve Vokal Nitelik”
• Turhan Korkmaz, Halime Temel, “Reklamlarda Kadının Temsil Biçimleri”

Gençlik / Medya

• Alper Maral, “Milenyum Gençliğinin Dışavurum Medyası Olarak Kısa Film”

·        Gönül Demez, “Yeni Bir Toplumsallaşma Mekânı Olarak İnternet: Üniversite Öğrencilerinin Sanal  Ortamı Kullanma Biçimleri ve Sosyalleşme Arayışları”

Avrupa / Medya

• Tuğba Kanlı, “Odalık: Avrupa’nın Görsel İmgeleminde Doğulu Kadın” 
• Cem Pekman, “AB’de Medya Okuryazarlığının Sonu: Ürün Yerleştirme”
• Şafak Suppan, “AB Kültür Politikalarının Medyaya Yansımalarına Örnek Olarak Avusturya Ulusal Televizyonunda Azınlıkların Temsilindeki Değişim”

Anma

“Y, M, D Kuşakları” Mehmet Sucu